การจำแนกประเภทแผนที่มีหลายวิธีการ ประเภทแผนที่ช่วยให้ผู้ผลิตแผนที่สามารถสื่อสารให้ผู้อ่านแผนที่ได้ชัดเจนและตรงตามความต้องการ
แผนที่ หมายถึงสิ่งที่แสดงลักษณะของพื้นผิวโลกทั้งหมด หรือบางส่วนบนพื้นราบโดยการย่อส่วนและใช้สัญลักษณ์แทนรายละเอียดต่าง ๆที่ปรากฏอยู่ การจำแนกประเภทแผนที่มีหลายวิธีการ ประเภทแผนที่ช่วยให้ผู้ผลิตแผนที่สามารถสื่อสารให้ผู้อ่านแผนที่ได้ชัดเจนและตรงตามความต้องการ
การจำแนกประเภทแผนที่มีหลายวิธีการ ประเภทแผนที่ช่วยให้ผู้ผลิตแผนที่สามารถสื่อสารให้ผู้อ่านแผนที่ได้ชัดเจนและตรงตามความต้องการ
เมื่อ “แผนที่หมายถึงสิ่งที่แสดงลักษณะของพื้นผิวโลกทั้งหมด หรือบางส่วนบนพื้นราบโดยการย่อส่วนและใช้สัญลักษณ์แทนรายละเอียดต่าง ๆ ที่ปรากฏอยู่” สิ่งที่สำคัญในความหมายของแผนที่ ประกอบด้วย การถ่ายทอดลักษณะของพื้นผิวโลกลงสู่พื้นราบ การย่อส่วน และสัญลักษณ์
การจำแนกประเภทแผนที่สามารถใช้หลักในการจำแนกประเภทแผนที่ได้หลายลักษณะ หากจำแนกประเภทแผนที่โดยพิจารณาจากความหมายของแผนที่แล้ว สามารถจำแนกประเภทแผนที่ได้ดังนี้
1. จำแนกตามลักษณะของพื้นผิวโลก สามารถแบ่งประเภทแผนที่ได้ 3 ประเภทดังนี้
1.1 แผนที่แบบแบนราบ : แผนที่ที่แสดงพื้นผิวของโลกในทางราบ ไม่แสดงความสูง – ต่ำ ใช้ประโยชน์มากในการแสดงตำแหน่ง หาระยะในทางราบ และเส้นทาง
1.2 แผนที่ภูมิประเทศ : แผนที่ที่แสดงพื้นผิวของโลกในทางราบ แสดงความสูง ต่ำ ให้ประโยชน์มากกว่าแบบแบนราบ
1.3 แผนที่ภาพถ่าย : แผนที่ที่ทำขึ้นจากภาพถ่ายทางอากาศ โดยใช้สี สัญลักษณ์ประกอบเพิ่มเติม
2. จำแนกตามการย่อส่วน สามารถแบ่งประเภทแผนที่ได้ 3 ประเภทดังนี้
2.1 แผนที่มาตราส่วนขนาดใหญ่ แสดงข้อมูลได้ละเอียดแม้แต่ปรากฏการณ์ที่มีขนาดเล็กส่วนแผนที่มาตราส่วนเล็ก (Small Scale) จะแสดงพื้นที่ได้ขนาดใหญ่แต่จะปรากฏรายละเอียดปรากฏการณ์ได้ไม่ละเอียดเท่าแผนที่มาตราส่วนใหญ่
2.2 แผนที่มาตราส่วนขนาดกลาง จะแสดงพื้นที่ได้กว้างใหญ่กว่าแผนที่มาตราส่วนขนาดใหญ่ แต่จะไม่ปรากฏรายละเอียดของปรากฏการณ์มากเท่า
2.3 แผนที่มาตราส่วนขนาดเล็ก จะแสดงพื้นที่ได้กว้างใหญ่กว่าแผนที่มาตราส่วนขนาดกลาง แต่จะไม่ปรากฎรายละเอียดของปรากฏการณ์มากเท่า
3. จำแนกตามสัญลักษณ์ สามารถแบ่งประเภทแผนที่ได้ 4 ประเภทดังนี้
3.1 Choropleth Map เป็นแผนที่ที่แสดงค่าสีตามค่าของข้อมูลในแต่ละส่วนของพื้นที่
3.2 Dot Map เป็นแผนที่ที่ใช้ ตำแหน่งจุด จำนวนจุด ขนาดจุด การกระจายตัวของจุด เพื่อแสดงค่าของข้อมูล
3.3 Proportional Symbol Map เป็นแผนที่ที่ใช้สัญลักษณ์ซึ่งมีขนาดแตกต่างกันตามค่าของข้อมูล
3.4 Isarithmic Map เป็นแผนที่ที่ใช้เส้นเชื่อมค่าที่เท่ากันแบบต่อเนื่อง (Continuous Data) เช่น เส้นความสูงเท่า อุณหภูมิเท่า ฝนเท่า เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม อาจจะมีการจำแนกประเภทแผนที่ออกเป็นอีกหลายรูปแบบตามวิธีการจำแนก หรือตามแนวคิดของผู้ต้องการจำแนก เช่น
- ในเชิงเทคนิคของระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ อาจจะมองเพียงชุดแผนที่ที่เป็นชุดแผนที่ฐาน (Base Map) ชุดแผนที่เฉพาะเรื่อง (Thematic Map)
- ในเชิงการใช้ประโยชน์ อาจจะจำแนกเป็น แผนที่เมือง แผนที่ภูมิภาค แผนที่โลก แผนที่ท่องเที่ยว แผนที่เดินเรือ
แต่สุดท้ายแผนที่ก็คือเครื่องมือของผู้ที่ต้องการนำไปใช้ประโยชน์ การจำแนกประเภทจะเป็นประโยชน์อย่างชัดเจนเมื่อประเภทแผนที่ที่ถูกจำแนกถูกเลือกประเภทและรูปแบบนั้น โดยสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ตรงวัตถุประสงค์และเกิดผลต่อผู้ใช้งานอย่างจริงจัง
