ถ้าไม่รู้จักที่มาและเบื้องหลังเทคโนโลยีนี้แล้ว เราคงใช้งาน GIS ก็จะทำได้เพียงเพื่อตอบคำถามว่า อะไร อยู่ที่ไหน และเท่าไร
ปัจจุบัน GIS เป็นที่รู้จักทั้งรู้จักในรูปแบบของ “แผนที่ GIS” “ภาพถ่ายจากดาวเทียม” “GIS Application” แต่ทั้งหมดทั้งสิ้นล้วนอาศัยเทคโนโลยีระบบคอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนการทำงานของระบบ GIS เสมอ ดังนั้นอาจจะกล่าวได้ว่า “GIS เป็นเพียงเครื่องมือ” อย่างไรก็ตามหากไม่รู้และไม่เข้าใจการใช้เครื่องมือ GIS ก็ไม่มีประโยชน์ โดยเฉพาะถ้าไม่รู้จักที่มาและเบื้องหลังเทคโนโลยีนี้แล้ว เราคงใช้งาน GIS ก็จะทำได้เพียงเพื่อตอบคำถามว่า อะไร อยู่ที่ไหน และเท่าไร และถ้าจะนิยามความหมายของระบบ GIS ด้วยความเข้าใจในเทคโนโลยีและที่มาของระบบ GIS แล้ว เราสามารถให้คำจำกัดความระบบ GIS ได้หลากหลายมุมมอง ดังนี้
1. ระบบ GIS ในฐานะเครื่องมือเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์
ระบบ GIS คือ การใช้ประสิทธิภาพเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์สำหรับกระบวนการรวบรวม จัดเก็บ เรียกใช้งาน ถ่ายโอนข้อมูล วิเคราะห์และนำเสนอข้อมูลปรากฏการณ์ทางพื้นที่บนโลกซึ่งอ้างอิงพิกัดตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ โดยรูปแบบที่นำเสนอมีทั้งที่เป็น แผนที่ รูปภาพ ตัวอักษร ตารางข้อมูล แผนภูมิ โปรแกรมประยุกต์ ฯลฯ ในฐานะเครื่องมือความหมายของระบบ GIS จึงอ้างอิงกับองค์ประกอบของระบบคอมพิวเตอร์
2. ระบบ GIS ในฐานะฐานข้อมูลเชิงพื้นที่
ระบบ GIS คือ ข้อมูลเชิงพื้นที่ที่อ้างอิงเกี่ยวข้องกับพิกัดตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ (Spatial data) และข้อมูลประกอบพื้นที่ (Attribute data) ที่นำมาสู่ขบวนการจัดเก็บและจัดการด้วยระบบคอมพิวเตอร์เพื่อการค้นหา การวิเคราะห์ ประมวลผลและตอบคำถามที่เกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางพื้นที่
3. ระบบ GIS ในฐานะระบบที่สนับสนุนการบริหารจัดการองค์กร
ระบบ GIS คือ ระบบที่สนับสนุนการตัดสินใจทั้งในระดับองค์กรและระดับบุคคลโดยนำข้อมูลที่อ้างอิงพิกัดตำแหน่งทางภูมิศาสตร์มาผสมผสานกับข้อมูลประกอบอื่น ๆ แล้วนำมาวิเคราะห์ตามหลักการของศาสตร์แต่ละสาขาเพื่อสนับสนุนภารกิจตามบทบาทหน้าที่ขององค์กรนั้น ๆ
โดยความจริงแล้วความหลากหลายของนิยามเป็นเพียงเครื่องชี้ลักษณะเฉพาะของระบบ GIS ว่าต้องเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบต่าง ๆ ทั้งเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ ฐานข้อมูลปรากฏการณ์ทางพื้นที่ที่อ้างอิงพิกัดทางภูมิศาสตร์ และระบบที่นำมาสนับสนุนการบริหารจัดการองค์กร
ถ้าพิจารณาคำว่า “Geographic Information System : GIS” โดยแยกพิจารณาทีละคำจะสามารถเข้าใจคุณลักษณะเฉพาะของ GIS ได้ชัดขึ้น ดังนี้
Geographic หมายถึง สิ่งที่เกี่ยวกับภูมิศาสตร์ซึ่งเป็นศาสตร์ที่ศึกษาและอธิบายในเรื่องของโลก มุ่งเน้นการอธิบายความแตกต่างและความสัมพันธ์ของปรากฏการณ์บนพื้นผิวโลก โดยการวิเคราะห์เชิงพื้นที่ (spatial analysis) และการทำความเข้าใจรูปแบบ (patterns) และกระบวนการ (processes) ของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อมในมิติของพื้นที่ โดยครอบคลุมทั้งลักษณะทางกายภาพและกิจกรรมของมนุษย์
Information หมายถึง ข้อมูลหรือข้อเท็จจริงที่ผ่านขบวนการจัดระเบียบ สรุป วิเคราะห์ แปลผลหรือประมวลผลแล้ว โดยนำเสนอในรูปแบบแตกต่างกันไปที่ในเช่น รูปภาพ แผนที่ แผนภูมิ แผนผัง ตารางข้อมูล เสียงหรือข้อความบรรยาย ภาพเคลื่อนไหว ฯลฯ
System แปลว่าระบบ โดยเป็นกลุ่มขององค์ประกอบหลาย ๆ ส่วนที่ทำงานร่วมกันอย่างมีแบบแผน เพื่อให้เกิดผลลัพธ์บางอย่าง ซึ่ง System ในที่นี้จะเจาะจงไปที่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งจะมีองค์ประกอบที่สัมพันธ์กันคือ Hardware Software Peopleware Data and Methods
นอกจากคำว่า Geographic Information System : GIS แล้วยังมีคำอื่นที่มีความหมายและคุณลักษณะเฉพาะคล้ายกันอีกหลายคำ เช่น Geographical Information System, Geomatique, Geoscience, Spatial information system, Geo-Information.
หากพิจารณาบทบาทและความสัมพันธ์ของ GIS ในด้านต่าง ๆ ดังนี้
ด้านวิชาการ พบว่า GIS มีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับหลายสาขาวิชา ได้แก่ Computer sciences , Cartography , Photogrammetry, Surveying, Remote sensing, Geography, Statistic, Information sciences, Planning, etc.
ด้านการพัฒนาและการประยุกต์ใช้งานจะมีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับ Map production, Management natural resource, Management of public utilities, Logistics, etc.
ด้านข้อมูล พบว่า GIS มีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับข้อมูลที่เป็น Digital map, Digital imaging, Satellite data, Ground truth data, Tabular data, Video images, etc.
ด้าน ผู้ใช้ระบบ GIS พบว่า GIS มีความเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับผู้ใช้ระบบ GIS ในกลุ่ม Surveyors, Cartographers, Planners, etc.
วันที่
2/04/2569
